تنزل ۳ درصدی صادرات محصولات دانش‌بنیان در دولت روحانی + نمودار

درحالی‌که هرروز بر نیروی انسانی تحصیل‌کرده در ایران افزوده می‌شود و از آن مهم‌تر ویترین افتخارات علمی و فنی متخصصان کشور پربارتر می‌شود، اما عملاً این پتانسیل بهره لازم را برای کشور ندارد. صادرات محصولات غیر خام و دارای ارزش‌افزوده و دارای تکنولوژی در بهترین حالت ۴.۵ درصد از کل صادرات کشور است.

 

به گزارش شرق 24 و به نقل از تراز، نوسانات شدید قیمت نفت در سال‌های اخیر، جایگزین شدن منابع انرژی و بی‌ثباتی سیاسی در عرصه بین‌المللی، سال‌هاست لزوم توجه به افزایش صادرات غیرنفتی را بیش‌ازپیش آشکار می‌سازد. به همین سبب در راستای مقاوم‌سازی اقتصاد کشور، صادرات فناوری‌های پیشرفته کالا و خدمات دانش‌بنیان به‌واسطه ارزش بالای اقتصادی، ایجاد ثبات و اقتدار سیاسی و ایجاد وابستگی در کشور مقصد و ارزش، ازجمله معیارهای تحقق اقتصاد مقاومتی محسوب می‌شوند.

بااین‌حال، گزارش اخیر مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی نشان می‌دهد ایران نه‌تنها وضعیت چندان خوبی درزمینهٔ شاخص‌های فناوری‌های پیشرفته کالا و خدمات دانش‌بنیان ندارد، بلکه در طول چهار سال اخیر جایگاه ایران تنزل یافته است.  

سهم صادرات بخش دانش‌بنیان با دو  شاخص استاندارد و مرسوم «صادرات محصولات فناوری‌های پیشرفته» و «صادرات خدمات فنی و مهندسی» محاسبه می‌شود. گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس  نشان می‌دهند صادرات محصولات با فناوری بالای کشورمان در سال ۱۳۹۳ حدود ۶۳۰ میلیون دلار (کمتر از ۴ درصد از کل صادرات تولیدی) و  صادرات خدمات فنی و مهندسی در سال ۱۳۹۵ حدود ۲۲۰۰ میلیون دلار (حدود ۱.۴۰ درصد از کل صادرات تولیدی) را شامل می‌شوند.

  این درحالی‌ است  که طبق آخرین برآوردها صادرات فناوری‌های پیشرفته در چین ۲۵.۸ درصد، در برزیل ۱۲.۳ درصد، در ژاپن ۱۶.۸ درصد، در کره ۲۶.۸، در هند ۷.۵ درصد و در مالزی ۴۲.۸ درصد از کل صادرات تولیدی است.

در ادامه جزییات صادرات دو مؤلفه صادرات محصولات با فناوری بالا و صادرات خدمات فنی و مهندسی به‌تفصیل بررسی‌شده‌اند.

صادرات محصولات با فناوری بالا

میزان صادرات فناوری‌های پیشرفته یکی از شاخص‌های مهم تحقق اقتصاد دانش‌بنیان است که به‌عنوان صادرات پایدار شناخته می‌شوند، زیرا متکی بر علم و فناوری بود و  نه‌تنها همانند منابع نفت و گاز تمام نمی‌شوند،  بلکه به تولید محصولات تکمیلی مضاعف نیز منجر می‌شوند.  

بررسی‌ها نشان می‌دهد درحال حاضر تمرکز کشورها در صادرات، حرکت از محصولات ابتدایی به سمت کالاهای با فناوری بالاست. بر اساس یک تحقیق بین‌المللی، از سال ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۰ رشد صادرات کالاهای مبتنی بر فناوری پائین ۵ برابر، کالایی مبتنی بر فناوری متوسط ۵۵ و کالاهای مبتنی بر فناوری بالا ۴۱ برابر رشد داشته‌اند.  بااین‌حال بر اساس نتایج تحقیقات مرکز پژوهش‌های مجلس، ایران در این عرصه چندان توفیقی نداشته است.

در یک تقسیم‌بندی کلی (بر اساس طبقه‌بندی بین‌المللی استاندارد صنعتی ISIC  و طبقه‌بندی بین‌المللی استاندارد تجارت  SITC)، محصولات با فناوری بالا شامل موارد زیر هستند.

داروسازی و شیمی

هوافضا (فضاپیما و هواپیما)

رادیو، تلویزیون و ارتباطاتی تجهیزات

 ابزارهای پزشکی، بصری و دقیق

ماشین‌آلات اداری، شمارشگر و محاسبه‌گر

ماشین‌های الکتریکی

ماشین‌های غیر الکتریکی

نرم‌افزار

جنگ‌افزار

بر اساس این گزارش، اقلام صادراتی محصولات با فناوری بالای ایران در سال ۱۳۹۳ به شرح جدول زیر (شماره سه) است.

 همان‌طور که در جدول بالا مشاهده می‌شود، داروسازی و شیمی با ۲۹۵ میلیون دلار، رادیو، تلویزیون و تجهیزات ارتباطی با ۵۷، ابزارهای پزشکی با ۴۱ و هوافضا با ۳۴ میلیون دلار در رتبه‌های اول تا چهارم بیشترین صادرات محصولات با فناوری پیشرفته ایران قرار دارند.

سهم صادرات محصولات با فناوری بالا از کل صادرات تولیدی

بر اساس جداول زیر مقایسه رشد صادرات فناوری‌های پیشرفته تعدادی از کشورها در بازه زمانی سال ۱۹۹۰  تا سال ۲۰۱۵ با ایران، نشان می‌دهد علیرغم رشد اندک این شاخص در بازه زمانی مذکور در ایران، فاصله کشورمان با این گروه از کشورها بسیار زیاد است. درحالی‌که در سال ۲۰۱۵ سهم (درصد) صادرات فناوری‌های پیشرفته از مجموع کل صادرات تولیدی در چین ۲۵.۸ درصد، در برزیل ۱۲.۳ درصد، در ژاپن ۱۶.۸ درصد، در کره ۲۶.۸، در هند ۷.۵ درصد و در مالزی ۴۲.۸ درصد است، اما این میزان (آمار سال ۲۰۱۳) در ایران حدود ۴.۱ درصد است.

همچنین اگر ارزش پولی صادرات فناوری‌های بالای کشورمان را با کشورهای یادشده مقایسه کنیم، ارقام قابل‌تأملی را نشان خواهد داد. بر این اساس و بر طبق جدول دو، ارزش پولی  توسعه صادرات فناوری‌های پیشرفته ایران  در سال ۲۰۰۰ میلادی ۰۱۲/. میلیارد دلار، در سال ۲۰۰۵ حدود ۱۳۲/.، در سال ۲۰۱۰ حدود ۵۸۴/. و در سال ۲۰۱۳ حدود  ۶۵۳/. میلیارد دلار است که برای نمونه در همین زمان حجم صادرات فناوری‌های پیشرفته کشور مالزی به ترتیب ۴۷، ۵۷، ۵۹ و ۶۰ میلیون دلار بوده است.

بر اساس این داده‌ها، درزمینهٔ توسعه فناوری‌های پیشرفته علاوه بر کشورهای توسعه‌یافته‌ای نظیر ژاپن، فاصله ایران با اقتصادهای درحال‌توسعه نظیر برزیل، مالزی، چین و هند نیز چشمگیری است.

صادرات خدمات فنی و مهندسی

دومین مورد از مؤلفه‌های صادرات دانش‌بنیان، صادرات خدمات فنی و مهندسی است. ارائه خدمات فنی و مهندسی می‌تواند در مرز یک کشور محصور بماند و یا به بازارهای بین‌المللی کشورهای دیگر راه بیابد. به دلیل نیاز روزافزون به اقتصاد جهانی به توسعه عمرانی و زیرساختی، ارزش‌افزوده‌ای صدور خدمات فنی و مهندسی یک فرصت جهانی است. 

بر اساس ماده یک (۱)  آیین‌نامه مقررات حمایتی دولت در صادرات خدمات فنی - مهندسی،» صادرات خدمات فنی و مهندسی» عبارت است از: صادرات مجموعه فعالیت‌های هدف‌دار مهندسی، تدارکات، اجرا، ساخت، تعمیر کالا و تجهیزات و ماشین‌آلات صنعتی، نصب و راه‌اندازی و نظارت و آموزش‌های مربوط، انتقال دانش فنی، فعالیت‌های نرم‌افزاری (مدیریتی، طراحی، مشاوره، خدمات انفورماتیک)، مطالعات توسعه و نظایر آن‌ها، به‌طوری‌که صدور کالای صرف محسوب نشود.

درحال‌حاضر کشورهای توسعه‌یافته به‌سرعت درحال افزایش سهم خود در صدور خدمات فنی و مهندسی‌اند. در نمودار زیر وضعیت صادرات خدمات فنی و مهندسی ایران در فاصله زمانی سال‌های ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۵ نشان داده‌شده است. بر اساس این نمودار میزان صادرات خدمات مهندسی در سال ۹۲ حدود ۲۲۶۰ میلیون دلار بوده است که با تنزل ۷۳ میلیون دلاری، در سال ۹۵ به ۲۱۸۷ میلیون دلار کاهش‌یافته است.

 

همچنین ایران در مقیاس جهانی و در مقایسه با کشورهای پیشرو نیز همانند محصولات با فناوری بالا از وضعیت  چندان قابل دفاعی برخوردار نیست. بر اساس گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، صادرات خدمات فنی و مهندسی ایران در سال ۲۰۱۴ حدود ۱۰۲۶ میلیارد دلار بوده است که در مقایسه با کشورهایی همچون تایلند، فیلیپین، روسیه، سنگاپور، ژاپن، هند و امریکا چندان وضعیت مناسبی ندارد.


هرچند نباید منکر پیشرفته‌ای چندساله اخیر شد، اما مقایسه این ارقام با کشورهای دیگر نشان می‌دهد که وضعیت رسوخ دانش و فناوری در تولیدات و صادرات کشور چندان رضایت‌بخش نیست.

انتهای پیام/

 

 

نظرات

ارسال نظر